Nowa nadzieja dla osób z lekooporną epilepsją? Terapia chemogenetyczna przetestowana po raz pierwszy na ludziach

Czy w przyszłości będzie można precyzyjnie wyciszać obszary mózgu odpowiedzialne za napady padaczkowe, wykorzystując połączenie terapii genowej i leku? Naukowcy wykonali pierwszy krok w tym kierunku. Wyniki eksperymentalnego leczenia trzech osób z lekooporną padaczką opublikowano w listopadzie 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „New England Journal of Medicine”.

Na czym polega terapia chemogenetyczna?

Chemogenetyka to stosunkowo nowa metoda badawcza, która pozwala kontrolować aktywność określonych komórek nerwowych za pomocą specjalnie zaprojektowanych receptorów i odpowiednio dobranej substancji chemicznej.

W przeciwieństwie do tradycyjnego leczenia farmakologicznego, które oddziałuje na różne układy i komórki organizmu, chemogenetyka ma umożliwiać znacznie bardziej precyzyjne wpływanie na wybrane neurony.

W opisywanym badaniu wykorzystano połączenie terapii genowej i klozapiny – leku znanego dotychczas przede wszystkim z zastosowania w psychiatrii.

Jak to działa?

  1. Dostarczenie genu do mózgu. Podczas zabiegu neurochirurgicznego naukowcy wprowadzili bezpośrednio do hipokampa zmodyfikowanego wirusa AAV9, który pełnił funkcję nośnika materiału genetycznego.
  2. Zmiana właściwości wybranych neuronów. Dostarczony gen umożliwił komórkom nerwowym wytwarzanie specjalnych receptorów, reagujących na określoną substancję chemiczną.
  3. Aktywacja za pomocą leku. Dwa tygodnie po zabiegu pacjenci rozpoczęli przyjmowanie niewielkich dawek klozapiny.
  4. Ograniczenie nadmiernej aktywności neuronów. Lek aktywował wprowadzone receptory, co pozwalało ograniczać aktywność wybranych neuronów pobudzających, związanych z powstawaniem napadów padaczkowych.

Można to porównać do stworzenia specjalnego przełącznika: terapia genowa przygotowuje wybrane komórki mózgowe do reagowania na lek, a podana substancja pozwala regulować ich aktywność.

Kto uczestniczył w badaniu?

W pierwszym badaniu klinicznym z wykorzystaniem tej metody uczestniczyło trzech dorosłych mężczyzn z lekooporną padaczką skroniową.

Wszyscy mieli stwardnienie hipokampa, czyli rodzaj bliznowacenia tkanki w strukturze mózgu odpowiedzialnej m.in. za procesy pamięciowe i uczestniczącej w powstawaniu napadów padaczkowych.

Byli to pacjenci z wieloletnią historią choroby:

  • epilepsję rozpoznano u nich od 10 do 25 lat wcześniej;
  • wcześniej stosowali co najmniej dwa leki przeciwpadaczkowe, które nie zapewniły odpowiedniej kontroli napadów;
  • przed rozpoczęciem badania doświadczali średnio co najmniej dwóch napadów miesięcznie.

Była to zatem bardzo konkretna grupa pacjentów, u których dotychczasowe leczenie farmakologiczne nie przynosiło oczekiwanych rezultatów.

Wyniki: redukcja napadów o 92,6%

Najbardziej interesującym wynikiem badania była średnia redukcja częstości napadów padaczkowych o 92,6% w okresie oceny po zastosowaniu terapii.

W przypadku poszczególnych uczestników zaobserwowano następujące zmiany:

  • u pierwszego pacjenta liczba napadów spadła średnio z 4,5 do 0,5 miesięcznie;
  • u drugiego z 4 do 0;
  • u trzeciego z 4,5 do 0,5 miesięcznie.

Wyniki te są obiecujące, szczególnie w kontekście leczenia osób z padaczką lekooporną.

Autorzy odnotowali również działania niepożądane o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu (stopień 1 lub 2).

Warto jednak pamiętać, że badanie koncentrowało się przede wszystkim na ocenie bezpieczeństwa metody, a nie na ostatecznym potwierdzeniu jej skuteczności. Nie było grupy kontrolnej, dlatego nie można jednoznacznie stwierdzić, w jakim stopniu zaobserwowana poprawa wynikała z samej terapii.

Czy terapia będzie dostępna w Polsce?

Na ten moment nie ma podstaw, aby traktować chemogenetyczną neuromodulację jako metodę leczenia dostępną w codziennej praktyce klinicznej.

Opublikowane wyniki dotyczą zaledwie trzech pacjentów. Potrzebne są kolejne badania, obejmujące większe grupy uczestników i dłuższy okres obserwacji.

Nie ma obecnie potwierdzonych informacji o dostępności tej konkretnej terapii w Polsce ani o możliwości skorzystania z niej w ramach standardowego leczenia.

Trzeba również pamiętać, że metoda wymaga specjalistycznego zabiegu neurochirurgicznego oraz zastosowania terapii genowej. Nie jest to więc po prostu kolejny lek, który można włączyć do dotychczasowego schematu leczenia.

Dlaczego te badania są ważne?

Szacuje się, że około jedna trzecia osób z epilepsją nie uzyskuje zadowalającej kontroli napadów przy pomocy dostępnych leków przeciwpadaczkowych.

Dla tych pacjentów poszukiwanie nowych metod leczenia ma szczególne znaczenie. Obecnie w wybranych przypadkach rozważa się m.in. leczenie operacyjne, stymulację nerwu błędnego czy inne metody neuromodulacji.

Chemogenetyka otwiera kolejną interesującą możliwość: precyzyjne oddziaływanie na określone populacje neuronów odpowiedzialnych za powstawanie napadów.

Czy stanie się ona w przyszłości skuteczną i bezpieczną metodą leczenia padaczki lekoopornej? Tego jeszcze nie wiemy.

Jednak pierwsze wyniki badań klinicznych pokazują, że naukowcy poszukują nowych rozwiązań, wykraczających poza tradycyjne leczenie farmakologiczne.

Dla osób żyjących z lekooporną epilepsją jest to z pewnością kierunek badań, któremu warto się przyglądać.


Źródła i literatura

Dai Y. i wsp., Chemogenetic Neuromodulation for Refractory Epilepsy, The New England Journal of Medicine, 2026; 395:1867–1869. DOI: 10.1056/NEJMc2606815.

Oryginalna publikacja w NEJM

Omówienie badania w Nature – Epileptic seizures nearly vanish after people receive experimental gene therapy in their brains

Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.